เปลี่ยนปะเก็นยางเมื่อไรดี? วิธีตรวจสภาพก่อนเกิดปัญหารั่วซ้ำ

2. มีคราบซึมเยิ้มที่ขอบหน้าแปลน (Visible Leakage)

นี่คือสัญญาณเตือนขั้นเด็ดขาดที่ชัดเจนที่สุดในระบบ ปะเก็นอุตสาหกรรม ครับ! ถ้าคุณเดินตรวจไลน์ผลิต แล้วเห็นคราบน้ำมัน คราบน้ำ หรือสารเคมีซึมออกมาเป็นรอยด่างๆ ตรงรอยต่อหน้าแปลน อย่าชะล่าใจและ "ห้าม" ใช้วิธีแก้ปัญหาแบบมักง่ายด้วยการ "ขันน็อตอัดเข้าไปอีก" เด็ดขาดนะครับ! การขันน็อตอัดตอนที่ปะเก็นมันเสื่อมสภาพและตายตัวไปแล้ว

นอกจากจะไม่ช่วยให้หายรั่ว ยังจะทำให้หน้าแปลนเหล็กของคุณโก่งงอเสียหาย ทีนี้ล่ะงานงอกของจริง จากที่ต้องเสียเงินซื้อปะเก็นหลักร้อย ต้องมาเสียเงินกลึงหน้าแปลนใหม่หลักหมื่นครับ

3. อายุการใช้งานเกินกำหนด หรือผ่านการถอดประกอบมาแล้ว

กฎเหล็กข้อสำคัญของวงการผมเลยนะ ปะเก็นแบบแผ่น (Sheet Gasket) ออกแบบมาให้ "ใช้ครั้งเดียวทิ้ง" (Single-use) ครับ!
อธิบายง่ายๆ คือ เวลาเราขันน็อตบีบหน้าแปลนเข้าหากัน เนื้อปะเก็นมันจะถูกบีบอัดจนยุบตัวไปตามรูปทรงของร่องเหล็กและอุดตามดต่างๆ จนมิด

ทีนี้ถ้าเราถอดหน้าแปลนออกเพื่อซ่อมบำรุงปั๊มหรือทำความสะอาดท่อ แล้วพยายามเอาปะเก็นแผ่นเดิมที่มันโดนบีบจนแบนไปแล้วใส่กลับเข้าไป มันจะไม่มีวันคืนตัวหรือซีลรอยต่อได้สนิท 100% อีกแล้วครับ ผมแนะนำเลยว่า เปลี่ยนแผ่นใหม่ทุกครั้งที่รื้อหน้าแปลนเถอะครับ คุ้มกว่ากันเยอะ

วิชาช่างเก๋า: ทริค(ไม่)ลับ เลือกและติดตั้งปะเก็นยังไงให้ใช้ลืม ไม่ต้องแก้บ่อย

เอาล่ะ ทีนี้ถ้าเราตัดสินใจแล้วว่าจะต้องเปลี่ยนปะเก็นใหม่ ก่อนจะหยิบของไปหน้างาน ผมมีทริคส่วนตัวในการเตรียมตัวและติดตั้งมาฝาก ทำตามนี้รับรองว่าปัญหาจุกจิกจะหายวับไปเลยครับ

เลือกความหนาให้เป๊ะ หน้าแปลนแบบไหนใช้อะไรดี?

หลายคนชอบคิดว่า "ใช้ปะเก็นหนาๆ ไว้ก่อนสิ จะได้กันรั่วได้ดี" ผิดถนัดเลยครับ! ในทางวิศวกรรม ยิ่งปะเก็นหนา โอกาสที่มันจะถูกแรงดันดันจนปลิ้นหลุดยิ่งมีสูงครับ

• ความหนา 1.5 mm 
  เหมาะกับหน้าแปลนที่ผิวเรียบเนียนกริ๊บ (Smooth Finish) ขันอัดนิดเดียวก็สนิท
  
• ความหนา 2.0 mm - 3.0 mm 
  เหมาะกับหน้าแปลนที่ผิวเริ่มมีร่องรอยการใช้งาน ขรุขระนิดหน่อย
  หรือท่อที่แนวหน้าแปลนสองฝั่งเยื้องกันเล็กน้อย
  ความหนาที่เพิ่มขึ้นจะช่วยชดเชยช่องว่างตรงนี้ได้ครับ

หัวใจสำคัญคือ "ความสะอาดของหน้าแปลน"

ถึงคุณจะซื้อปะเก็นไร้ใยหินเกรดพรีเมียมจากโรงงานผมไป แต่ถ้าหน้าแปลนเครื่องจักรคุณยังมีเศษปะเก็นเก่าแข็งๆ ติดอยู่ มีสนิมเขรอะ หรือขรุขระเป็นหลุมเป็นบ่อ... ยังไงก็รั่วครับ! ก่อนวางแผ่นปะเก็นใหม่ ช่างต้องทำความสะอาดหน้าแปลนให้เรียบเนียน ใช้แปรงลวดทองเหลืองขัดเศษเก่าออกให้หมด ห้ามมีรอยนูนเด็ดขาด และอย่าใช้ไขควงหรือสิ่วตอกสกัดเศษปะเก็นแรงๆ นะครับ เดี๋ยวหน้าแปลนจะเป็นรอยลึก

เทคนิคการขันน็อตแบบ "ดาวกระจาย" (Criss-Cross Pattern)

เรื่องนี้เด็กจบใหม่หรือช่างมือใหม่ตกม้าตายกันเยอะมาก! เวลาใส่ปะเก็นแล้วขันน็อตหน้าแปลน ห้ามไล่ขันเรียงเป็นวงกลมตามเข็มนาฬิกาเด็ดขาดนะครับ เพราะมันจะทำให้ปะเก็นถูกหนีบเอียงไปด้านใดด้านหนึ่ง วิธีที่ถูกต้องคือให้ขันแบบสลับฝั่งตรงข้าม หรือที่ฝรั่งเรียกว่า Criss-Cross หรือ Star Pattern

เริ่มจากขันน็อตทุกตัวพอตึงมือก่อนรอบแรก แล้วรอบต่อไปค่อยๆ ใช้ประแจปอนด์ (Torque Wrench) อัดตามค่าทอร์ก สลับฝั่งตรงข้ามกันไปเรื่อยๆ จนแน่นตามสเปก วิธีนี้จะทำให้ปะเก็นถูกบีบอัดอย่างสม่ำเสมอ แนบสนิททุกกระเบียดนิ้วครับ

สรุปส่งท้าย จากใจคนทำโรงงานปะเก็น

สุดท้ายนี้นะครับเพื่อนๆ ในฐานะคนที่คลุกคลีกับปัญหาของลูกค้ามานับไม่ถ้วน ผมอยากฝากข้อคิดไว้ว่า "ปะเก็น" เป็นหนึ่งในชิ้นส่วนที่มีราคาถูกที่สุดในเครื่องจักรของคุณแล้ว แต่มันดันเป็นตัวการที่สามารถทำให้เกิดความเสียหายมูลค่ามหาศาลได้มากที่สุดถ้าคุณละเลยมัน

อย่ามัวแต่งกกับค่าเปลี่ยนปะเก็นแผ่นละไม่กี่สิบ หรือไม่กี่ร้อยบาทเลยครับ การเลิกใช้ปะเก็นรุ่นเก่า แล้วหันมาใช้ "ปะเก็นไร้ใยหิน" ที่ได้มาตรฐาน หมั่นตรวจเช็กความแข็ง ความกรอบ และรอยรั่วซึมอยู่เสมอ สละเวลาทำความสะอาดหน้าแปลนให้ดีก่อนติดตั้ง จะช่วยให้โรงงานของคุณเดินเครื่องได้ทำเงินได้ไหลลื่น ไม่มีสะดุด ไม่ต้องสั่งหยุดไลน์ผลิตมานั่งเช็ดน้ำมันล้างพื้นให้เสียอารมณ์และเสียเวลาครับ

หวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์และได้มุมมองใหม่ๆ กับพี่น้องสายช่างทุกคนนะครับ วันหน้าถ้ามีทริคอะไรเด็ดๆ หรือเรื่องราวอินไซต์จากโรงงานอีก ผมจะเอามาเล่าให้ฟังกันใหม่แบบเพื่อนคุยกับเพื่อนแบบนี้แหละครับ ขอให้ทุกคนทำงานอย่างปลอดภัย เครื่องจักรเดินเรียบกริ๊บ ไม่มีซึม ไม่มีรั่วครับผม!